postheadericon Gleby zwietrzlinowe

O wydajności użytków zielonych na tych glebach decyduje typ gleby, który zależy od skały macierzystej, stosunki wodne oraz jej głębokość. Bardzo płytkie gleby zwietrzelinowe wobec bardzo dużych opadów cierpią na nadmiar wilgoci, a wobec tego skłonne są do zabagnienia się, zwłaszcza że możliwe jest tylko powierzchniowe ich odwadnianie. Przy utrzymującej się suszy bardzo szybko występuje niedobór wody, gdyż brak tu podsiąkania wody z podścielających glebę niezwietrzałych skał. Na bardzo płytkich glebach zwietrzelinowych trudno jest więc uniknąć wyraźnych różnic w wysokości osiąganych plonów. Pomimo tego użytkowanie zielone gleb zwietrzelinowych położonych powyżej 600 m nad poziomem morza jest zarówno ze względów organizacyjnych, jak i ekonomicznych znacznie lepsze aniżeli orne, które nie jest w stanie zapewnić rentowności przy stosunkowo wysokich nakładach, a małych i niepewnych plonach. Tak bardzo wątpliwa rentowność chłopskich gospodarstw górskich może być znacznie podniesiona, jeżeli się przejdzie z gospodarki polowej na wyłączne użytkowanie zielone. Nie dające się uniknąć wahania plonów z użytków zielonych mogą być bez trudności wyrównane przez odpowiednie rezerwy paszy nagromadzone w kiszonkach. Gospodarka na górskich glebach zwietrzelinowych ogólnie biorąc stoi jeszcze na bardzo niskim stopniu rozwoju. Jedynie nieliczne spotykane wyjątki, jak np. w Eijel, świadczą o tym, że ogromne rezerwy zarówno plonów, jak rentowności tkwiące w zagospodarowaniu użytków zielonych umożliwiają poprawę sytuacji górskich gospodarstw chłopskich. Użytkowanie zielone w naszych górach jest ogromnie utrudnione na skutek bardzo niedogodnych warunków komunikacyjnych w samym gospodarstwie, gdyż prawie wszędzie lokalizacja wsi wytwarza tak dalekie odległości użytków zielonych od podwórza, że ich intensywne użytkowanie, np. jako pastwisk przemiennych, jest niemożliwe.

postheadericon Gospodarka zespolona

W Niemczech „gospodarka zespolona” zastąpiła od około 1800 roku „trójpolówkę” przez włączenie do zestawu uprawianych roślin wieloletniej uprawy mieszanki koniczyny z trawami. Wprowadzenie przez Schubarta polowej uprawy roślin pastewnych, jakkolwiek jeszcze ekstensywnej, oznaczało pod koniec XVIII wieku zasadniczą zmianę warunkującą przejście rolnictwa niemieckiego na gospodarkę kulturalną. Włączenie pod koniec ubiegłego stulecia w rejonie kukurydzianym USA do uprawy lucerny i nostrzyku przekształciło monokulturę zbożową w mieszany, bardziej wydajny system gospodarczy. W Związku Radzieckim dopiero wprowadzenie w ciągu ostatnich dziesięcioleci „systemu trawopolnego” przyczyniło się do przezwyciężenia jednostronnej monokultury zbożowej. System trawopolny, podobnie jak w Niemczech gospodarka zespolona, polegał tu zasadniczo na wprowadzeniu uprawy wieloletnich mieszanek koniczyny z trawami, jednak bez dostatecznego uwzględnienia pozostałych elementów organizacyjno-gospodarczych. Typ gospodarstwa o ekstensywnej uprawie zbóż i roślin pastewnych jest obecnie najbardziej rozpowszechniony w Ameryce Południowej i w Australii. Natomiast w gęsto zaludnionych krajach rolniczych Azji Wschodniej nie doszło jeszcze do rozpowszechnienia systemu polowej uprawy roślin pastewnych, a konsekwencją tego są nadzwyczaj niskie wydajności uzyskiwane w hodowli zwierząt.

postheadericon Gospodarstwa indywidualne

Wszelkie rozważania na temat organizacji i zarządzania gospodarstwem mają dla rolnika tylko wówczas sens, jeżeli istnieją przesłanki ku temu, że będzie on zarządzać własnym gospodarstwem bez ograniczeń. Indywidualne, ekonomicznie samodzielne gospodarstwo chłopskie o nieograniczonym chłopskim prawie własności powstało jednak dopiero w czasach nowożytnych w wyniku procesu liberalizacji gospodarki narodowej. Również obecnie ekonomicznie niezależne gospodarstwo chłopskie spotykamy jedynie w krajach o wysoko rozwiniętej ekonomice. Również w Niemczech w ciągu wielu stuleci chłop podlegał radykalnym i ostrym ograniczeniom pod względem prawa posiadania, władania oraz kierowania swoim gospodarstwem. W ciągu całego średniowiecza gospodarstwo chłopskie stanowiło dość sztywny człon wspólnoty wiejskiej, w ramach której nie mógł on według własnego uznania kształtować organizacji swego gospodarstwa i sposobu zarządzania nim. W szczególności istniały następujące więzy ograniczające chłopskie gospodarowanie na roli: system gospodarowania wynikający z trójpolówki, ustrój agrarny charakteryzujący się istnieniem pańszczyzny. Więzy te jako zjawiska o charakterze zupełnie międzynarodowym określały ze zdumiewającą stałością przez całe stulecia ekonomiczne i socjalne położenie rolnictwa zarówno w Niemczech, jak i we wszystkich krajach europejskich oraz w wielu pozaeuropejskich. Gospodarcze położenie chłopstwa było niewątpliwie na poszczególnych terenach Niemiec i w różnych okresach bardzo różnorodne. Ale system gospodarczy i ustrój agrarny zmieniał się nadzwyczaj mało aż do chwili zliberalizowania gospodarki w 19 wieku. System gospodarczy oparty na trójpolówce dominował niezależnie od ustroju agrarnego zarówno w gospodarstwach pańszczyźnianych, jak i samodzielnych gospodarstwach chłopskich.

postheadericon Gospodarstwa małe

Główna trudność w małym gospodarstwie wynika z faktu niepodzielności niewielkiego zasobu siły roboczej, co uniemożliwia stosowanie potokowej organizacji pracy i podziału pracy. Jednak i temu ujemnemu zjawisku można zapobiec w znacznym stopniu przez stosowanie nowoczesnej techniki oraz przez uproszczenie procesów pracy. Najtrudniejszym nie rozwiązanym problemem małych gospodarstw jest nadmiernie duże zużycie czasu na czynności przygotowawcze, które obciążają czas pracy produktywnej. Natomiast, jak wynika z badań Górnera, który przeanalizował 700 gospodarstw w Badenii-Wirtembergii, przeciętna wielkość parceli wynosiła tam zaledwie 0,3 ha. Jedynie radykalna komasacja gruntów, jak również uproszczenie organizacji gospodarstwa poprzez ograniczenie liczby gałęzi gospodarstw na korzyść ich rozmiarów mogą w pewnym stopniu przyczynić się do poprawy sytuacji. Natomiast chłopskie gospodarstwa rodzinne, bazujące na własnych zasobach siły roboczej, mają tę przewagę nad gospodarstwami dużymi korzystającymi z najemnej siły roboczej, że ich siła robocza nie jest skrępowana żadnym ustalonym czasem pracy. Użycie pracy można zatem dostosować do bieżących wymagań każdego dnia znacznie dokładniej, niż to jest możliwe w gospodarstwie o najemnej sile roboczej. Dzięki celowo przemyślanemu rozdysponowaniu pracy można znacznie podnieść skuteczność siły roboczej oraz uniknąć niepotrzebnej straty czasu. Ta zdolność dostosowania nakładu pracy do bieżącego jej zapotrzebowania jest w rolnictwie szczególnie ważna, zwłaszcza w gospodarce polowej, w której zależnie od przebiegu pogody zużycie siły roboczej waha się z dnia na dzień.

postheadericon Gospodarstwo rynkowe

Z chwilą gdy pojawiają się warunki do wzrostu zapotrzebowania ludności miejskiej w środki żywności, a w związku z tym do lepszego ich spieniężenia przez rolnictwo, nastawia się ono na zaopatrzenie rynku. Efekt gospodarstwa widzi się obecnie nie tylko w naturalnym zapotrzebowaniu rodziny chłopskiej, lecz ponadto w możliwie wysokich przychodach pieniężnych. Chłop zaczyna pracować według „zasady racjonalnego gospodarowania”, a dochód pieniężny staje się również bodźcem dla wzrostu jego wydajności. Wzrost produkcji ponad zapotrzebowanie własnej rodziny zwiększa wydajność pracy, zwłaszcza wówczas, gdy w miarę dokonującego się rozwoju ekonomicznego zmniejsza się na wsi ilość siły roboczej; w rezultacie produktywność pracy wzrasta silniej niż produktywność ziemi. W ciągu kilkudziesięciu lat przed ostatnią wojną światową liczba osób zawodowo czynnych w rolnictwie niemieckim zwiększyła się tylko nieznacznie mimo stałego wzrostu produkcji środków żywności, a w ostatnich latach przed 1939 rokiem uległa nawet wyraźnemu obniżeniu. Jednocześnie zmniejszała się stale liczba osób zawodowo biernych, tak że przed wojną nie mniej niż 70% całej ludności rolniczej było zatrudnione w pracy w gospodarstwie jako ludność zawodowo czynna; doprowadziło to do zacieśnienia stosunku między liczbą osób zawodowo czynnych a biernych do granic nie znanych w nierolniczych sektorach gospodarki narodowej. Wskaźnik ten świadczy o niepokojącym i niezdrowym przeciążeniu pracą ludności rolniczej. Jeśli bowiem w miarę rozwoju podniósł się nawet dochód z pracy dzięki znacznie wyższemu udziałowi pracy faktycznie produktywnej, to jednocześnie wynikło stąd niebezpieczeństwo poważnego przeciążenia pracą, ponieważ zwiększonym wymaganiom pracy bynajmniej nie dotrzymuje kroku stopień wyposażenia robotników w środki pracy.

postheadericon Grunty orne

Na gruntach ornych są uprawiane prawie wyłącznie jednoroczne rośliny; pewien wyjątek stanowią jedynie wieloletnie rośliny pastewne. Grunty orne wymagają więc corocznej uprawy, zasiewu i zbioru plonu. Zabiegi te wymagają stosunkowo dużego nakładu pracy i kapitału, który ma charakter kosztów stałych. Zatem koszty jednostkowe produktów roślinnych mogą być tym niższe, im wyższe są plony z ha. Zmniejszanie kosztów ponoszonych w produkcji roślinnej wymaga unikania nakładów nieprodukcyjnych, jakie powstają przy wykonywaniu czynności pomocniczych i przygotowawczych związanych z przejazdem do pracy i z powrotem. W krajach gospodarczo rozwiniętych przy istniejącym układzie kosztów dla prowadzenia opłacalnej uprawy roli wymagane jest co najmniej 8—10 ha ogólnej powierzchni uprawnej, a wielkość poszczególnych parcel nie może być mniejsza niż 1,5 ha, przy czym muszą one być w pełni skomasowane i posiadać zapewnione dojazdy po drogach utwardzonych. Użytkowanie orne mniejszych parcel i powierzchni opłaca się tylko przy uprawie bardzo wartościowych roślin, jak wyjątkowo cenne warzywa, tytoń, chmiel itp. Grunty orne dla utrzymania i podnoszenia ich żyzności wymagają systematycznego nawożenia, a w klimacie wilgotnym dodatkowego, uregulowanego dostarczania do gleby próchnicy i wapna. Użytkowanie orne wymaga więc w tym wypadku odpowiedniej obsady inwentarza, którego ilość zależy od jakości gleby i sposobu jej użytkowania. Z drugiej strony użytkowanie orne stwarza najlepsze możliwości wykorzystania i zużycia obornika będącego ubocznym produktem chowu inwentarza.

postheadericon Heterozja

Efekty heterozji są obecnie w małym stopniu wykorzystywane w praktyce towarowej oraz hodowli gęsi. Próby z produkcją mieszańców brojlerów dały bardzo dobre wyniki. Wykorzystano tu efekty heterozji, wyrażające się szybkim wzrostem, dobrym opierzaniem się oraz znacznym odkładaniem mięsa, a także plennośći:| materiału żeńskiego. Jedną z najważniejszych cech gąsiąt jest zmienność rozmiarów i kształtu ciała, która wiąże się z wzrostem i wielkości;). W chwili wylęgu masa ciała gąsięcia jest skorelowana z masą jaja. Zależność ta w miarę rozwoju znacznie się zmniejsza i po 10—22 tygodniach zanika. Drugim czynnikiem, któremu przypisuje si<} również dużą rolę w kształtowaniu masy ciała jest utrzymanie i żywienie gąsiąt. Nie jest do końca zbadane, czy różnice dziedziczne w obrębie grupy gęsi w odniesieniu do wzrostu) wyrażone mas;| ciała w wieku 8 tygodni lub w nieco późniejszym okresie wynikaj;) z odrębnych założeń genetycznych niż ostateczna masa ciała. Tak więc w drodze selekcji można uzyskiwać linie o wybitnym tempie wzrostu masy do 8 czy 12 tygodnia, przy niskiej masie ciała dorosłego ptaka. Różnice zależą od odmiany i od płci gęsi i mogą być bardzo znaczne. Masa ciała dorosłych ptaków zależy od rozmiarów kośćca, wielkości narządów wewnętrznych, mięśni, skóry i piór oraz od ilości nagromadzonego tłuszczu. Najmniej zmienne są rozmiary kośćca, dlatego na nim przeprowadza się niektóre pomiary. Bardzo wygodna do pomiarów jest kość skokowa. Wykazuje ona dużą wrażliwość na wpływy zewnętrzne, a przy tym długo rośnie.

postheadericon Higiena chowu

Brakowanie gęsi jest ściśle związane z przestrzeganiem zasad higieny, która wpływa nie tylko na zdrowotność pogłowia, ale umożliwia osiągnięcie dobrych wyników produkcji. Jest ono szczególnie ważne przy intensywnym chowie dużych stad gęsi, w których zawsze należy się liczyć z obecnością osobników słabszych lub chorych mogących być siewcami pasożytów lub bakterii chorobotwórczych. W celu uniknięcia masowych zachorowań konieczne jest przestrzeganie odpowiednich warunków higienicznych pomieszczeń i wybiegów oraz całego wyposażenia. Mycie karmideł, poideł i innego sprzętu przeprowadza się na dworze, aby nie spowodować nadmiernego zawilgocenia pomieszczenia. Najlepiej mieć sprzęt zapasowy, który można umyć i używać na zmianę. Należy także ograniczyć wizyty w fermie do niezbędnego minimum. Gęsi płoszone nie uzyskują zadowalających wskaźników produkcyjnych. Przy wejściu do fermy trzeba odkazić buty i ręce oraz włożyć odzież ochronną. W fermie gęsi niezbędne jest prowadzenie walki z gryzoniami i ptactwem dzikim. Konieczne jest też prowadzenie badań obsługi w kierunku nosicielstwa chorób.

postheadericon Intensywna organizacja

Tendencja do wysokiej intensywnej organizacji w gospodarstwach małych prowadzi nie tylko do zwiększonej obsady zwierząt liczonej na powierzchnię użytków rolnych, lecz również na powierzchnię roślin pastewnych w plonie głównym. W związku z tym spada tu na ogół produktywność paszy podstawowej, czyli że przy chowie bydła mlecznego z własnych pasz podstawowych uzyskuje się tu mniej mleka niż w większym gospodarstwie. Z punktu widzenia wykorzystania zasobów siły roboczej zwiększone zużycie pasz treściwych nie byłoby błędem. Ponieważ jednak w większości gospodarstw drobnych występuje równocześnie brak dostatecznych umiejętności racjonalnego stosowania tych pasz, stąd często jest niska wydajność mleka od krowy. Tak więc tendencja do bardzo intensywnej organizacji chłopskiego gospodarstwa prowadzi często w ogóle do nadmiernej obsady zwierząt zarówno w stosunku do własnej bazy paszowej, jak i do możliwości wychowu młodzieży. W konsekwencji tego w drobnych gospodarstwach chłopskich oczyszczony dochód surowy z powierzchni paszowej kształtuje się nieco niżej aniżeli w większych gospodarstwach. Fakt ten jednak nie świadczy jeszcze o niecelowości przedstawionej organizacji gospodarstwa, a jedynie o niedostatecznej umiejętności u wielu małorolnych chłopów pełnego wykorzystania możliwości podniesienia produktywności podstawowej gałęzi gospodarstwa, jaką u niego jest uprawa roślin pastewnych i chów bydła. Niewątpliwie duża masa drobnych gospodarstw chłopskich rozporządza jeszcze znacznymi możliwościami w zakresie zwiększenia produkcji zwierzęcej z jednostki powierzchni paszowej głównie poprzez lepsze nawożenie użytków zielonych.

postheadericon Intensywność oświetlenia

Długotrwające i intensywne światło dzienne w niekorzystnych warunkach klimatycznych może do pewnego stopnia złagodzić ujemne skutki wynikające z niedostatku ciepła i zbyt krótkiego okresu wegetacyjnego. Długotrwałość oświetlenia zależy od położenia geofizycznego, a jego intensywność od bliskości morza, a przede wszystkim od położenia nad poziomem morza. Na terenach położonych 1800—2000 m nad poziomem morza w wyniku lepszej przepuszczalności atmosfery rośliny otrzymują około 50% więcej światła aniżeli na terenach położonych na nizinie. W Niemczech północnych najdłuższy dzień jest o godzinę dłuższy od najdłuższego dnia w Niemczech południowych. W północnej Europie przy panującym tam krótkim okresie wegetacyjnym i przy niskich temperaturach dostatecznie przecież intensywna gospodarka polowa nie mogłaby nigdy mieć miejsca, gdyby nie fakt, że długotrwałość oświetlenia latem jest tam, dzięki krótkim nocom, wyjątkowo duża. Ponieważ zdolność do wydania plonu, a tym samym możliwość rolniczego użytkowania gleby oraz jej wydajność zależy od klimatu — podajemy poniżej krótką charakterystykę najważniejszych klimatycznych stref świata.