Archive for the ‘gleby’ Category

postheadericon Gleba żyzna

Chcąc stworzyć warunki dla pełnego wykorzystania zdolności plonowania gleby, należy uczynić tę glebę żyzną. Przez żyzność gleby rozumiemy istniejący aktualnie fizyczny i chemiczny jej stan, biorąc przy tym pod uwagę zdolność do uzewnętrzniania się siły produkcyjnej gleby we wzroście roślin. Najlepszą żyzność gleby uzyskujemy więc wówczas, gdy warunki stworzone dla wzrostu roślin można określić jako optymalne dla danego klimatu i danej jakości gleby. W wieku nawozów mineralnych uzupełnienie składników pokarmowych nie sprawia trudności. Przy utrzymaniu i podnoszeniu żyzności gleby idzie głównie o regulację stosunków wodnych, o stworzenie dobrej fizycznej struktury gleby określanej jako struktura gruzełkowata oraz o zapewnienie odpowiedniej ilości próchnicy w warstwie ornej. Znaczenie ilości i jakości próchnicy w warstwie ornej dla żyzności gleby jest oczywiście na wszystkich glebach i we wszystkich warunkach klimatycznych to samo, chociaż rola próchnicy może być w pewnym stopniu różna. Najważniejszą rolą próchnicy w żyzności gleby jest stabilizacja struktury gleby, zwiększenie jej pojemności wodnej oraz absorpcji składników pokarmowych i równomierne zaopatrywanie w nie roślin.

postheadericon Gleby brunatne

Gleby brunatne są typem gleby najbardziej rozpowszechnionym w klimacie wilgotnym, w którym roczna ilość opadów znacznie przekracza parowanie powierzchniowe. Wykazują one charakterystyczne cechy przepłukiwania i wymywania przy jednoczesnym silnym rozkładzie próchnicy w ciągu całego roku. Możliwość produkcji pasz jest na tych glebach znacznie większa niż na glebach stepowych. Są więc one najlepszym środowiskiem dla zespolonej produkcji polowej z intensywnym chowem inwentarza, zwłaszcza bydła. Kształtujący wpływ klimatu na glebę i jego oddziaływanie na formy użytkowania rolniczego nie jest tu tak wyrazisty jak na opisanych poprzednio glebach. Zatem systemy użytkowania gleb brunatnych są bardziej wielostronne i w każdym wypadku zależą od jakości gleby. Gleby bielicowe podlegają najbardziej wyraźnemu wpływowi klimatu wilgotnego ze wszystkimi jego wadami, jak np. przepłukiwanie gleby, jej wymywanie oraz często występujące tworzenie się nieprzepuszczalnych dla korzeni warstw w podglebiu. Te ekstremalne wpływy dużej wilgotności klimatu obserwujemy jednak tylko na gruboziarnistych przepuszczalnych piaskach. Użytkowanie gleby ogranicza się w tych wypadkach do uprawy kilku niewymagających roślin, jak żyto i ziemniaki. Możliwości produkcji pasz, mimo dużej wilgotności klimatu, są słabe. Elastyczność w formach użytkowania ziemi jest więc na bielicach znacznie mniejsza niż na glebach brunatnych.

postheadericon Gleby dyluwialne

Przydatność tych gleb dla użytkowania zielonego zależy wyłącznie od typu gleby oraz od dostatecznej ilości wody. Bez sztucznego nawodnienia można uzyskać wydajne użytki zielone jedynie na glinach i iłach, i to jedynie wówczas, jeśli opady przekraczają 700 mm rocznie. Na użytki zielone gleby dyluwialne predystynowane są jedynie wówczas, jeśli zwięzłość gleby i wysoki stan wody gruntowej uniemożliwiają ich użytkowanie orne. Zakładanie trwałych pastwisk na piaskach lub piaskach gliniastych tylko po to, aby w najbliższym sąsiedztwie podwórza mieć pastwisko dla krów mlecznych, jest pozbawione sensu nawet w rejonach o opadach przekraczających 800 mm rocznie; znacznie bardziej celowe jest zastąpienie takich pastwisk żywieniem alkierzowym. O tym, że na głębokich glebach dyluwialnych, przy dostatecznie wysokich opadach można uzyskać także użytki zielone o najwyższej wydajności — świadczą intensywnie prowadzone gospodarstwa mleczne na użytkach zielonych Bawarii i Allgau w Wirtembergii. Poza niektórymi innymi wyjątkami są to jedyne gospodarstwa w Niemczech posiadające najwyższy poziom zagospodarowania użytków zielonych z plonami, które w gospodarstwach czołowych przekraczają 8000 kg wartości skrobiowej z 1 ha.

postheadericon Gleby napływowe

Obok dobrze zmeliorowanych i pielęgnowanych torfów niskich — najlepsze siedlisko dla wysokopiennych trwałych użytków zielonych posiadają drobnoziarniste próchniczne mady morskie i rzeczne, które przede wszystkim mają doskonałe warunki dla wzrostu traw podszywkowych przy ich użytkowaniu pastwiskowym. Konieczne jest w tym wypadku zapewnienie dostatecznego i uregulowanego odpływu wody oraz uregulowanie stosunków wilgotnościowych; drenaż — niezbędny przy użytkowaniu ornym, przy użytkowaniu zielonym jest pożądany, ale nie konieczny; powierzchniowe odprowadzenie wody za pomocą płytkich, lecz szerokich rowów jest najczęściej wystarczające. Najlepsze użytki zielone w Holandii o wydajności 5000 kg wartości skrobiowej, a nawet i więcej, położone są na marszach i wykazują wyjątkową wprost efektywność nawożenia przy stosowaniu nawet najwyższych dawek nawozów azotowych. W Niemczech duże tereny użytków zielonych położonych na marszach są jeszcze użytkowane „wybitnie ekstensywnie, bez większych nakładów na nawozy i przy ‚szerokim rozpowszechnieniu opasu bydła starego. Plony paszy uzyskiwane na najlepszych pastwiskach położonych na marszach są w Niemczech znacznie niższe od plonów uzyskiwanych na tych samych glebach przy polowej uprawie roślin pastewnych. W porównaniu z wysokimi plonami uzyskiwanymi na marszach przy uprawie polowej — poziom plonów uzyskiwanych z użytków zielonych, na równie dobrych glebach jest jakimś jaskrawym przeciwieństwem, które ekonomicznie absolutnie nie jest uzasadnione. Dopiero ostatnio wolno i w odosobnionych wypadkach podejmuje się na marszach próby intensyfikacji użytków zielonych, które dają dobre efekty.

postheadericon Gleby stepowe

Szare gleby stepowe w suchym klimacie nie są przydatne do użytkowania ornego, gdyż ilość wody jest zazwyczaj zbyt mała dla uprawy zbóż oraz z tego względu, że każda uprawa gleby powoduje zniszczenie warstwy ornej przez erozję wietrzną i wodną. Szare gleby stepowe mogą więc być wykorzystane jedynie w formie prymitywnej gospodarki pastwiskowej; w wypadku jednak sztucznego nawodnienia umożliwiają gospodarkę polową w każdej formie. Kasztanowe gleby stepowe w klimacie półsuchym są na granicy użytkowania ornego. Bez sztucznego nawadniania, ze względu na małą ilość wody w glebie, możliwa jest jedynie uprawa zbóż. Czarny ugór mający na celu wchłonięcie i zmagazynowanie małej ilości opadów obejmuje co najmniej 33% użytków ornych. Czarnoziemy w klimacie półsuchym są również glebami stepowymi, lecz przy znacznie wyższych opadach i lepszym nawilgoceniu aniżeli kasztanowe i szare gleby stepowe. Charakterystyczną cechą tego typu gleby jest wyjątkowa trwałość struktury gleby oraz duża zawartość próchnicy. Czarnoziemy są wybitnie dobrymi glebami umożliwiającymi wieloraką produkcję. W klimacie zimniejszym szczególnie nadają się one do uprawy buraków cukrowych, a w klimacie suchym do uprawy kukurydzy. Możliwość produkcji pasz jest mała, gdyż na tych glebach wielkość plonów jest jeszcze ograniczona ilością opadów i ich rozkładem. Tylko pewne rodzaje czarnoziemów, które wyróżniamy jako rędziny, leżą w klimacie bardziej wilgotnym i nie cierpią na niedostatek wilgoci dla uprawianych roślin.

postheadericon Gleby zwietrzlinowe

O wydajności użytków zielonych na tych glebach decyduje typ gleby, który zależy od skały macierzystej, stosunki wodne oraz jej głębokość. Bardzo płytkie gleby zwietrzelinowe wobec bardzo dużych opadów cierpią na nadmiar wilgoci, a wobec tego skłonne są do zabagnienia się, zwłaszcza że możliwe jest tylko powierzchniowe ich odwadnianie. Przy utrzymującej się suszy bardzo szybko występuje niedobór wody, gdyż brak tu podsiąkania wody z podścielających glebę niezwietrzałych skał. Na bardzo płytkich glebach zwietrzelinowych trudno jest więc uniknąć wyraźnych różnic w wysokości osiąganych plonów. Pomimo tego użytkowanie zielone gleb zwietrzelinowych położonych powyżej 600 m nad poziomem morza jest zarówno ze względów organizacyjnych, jak i ekonomicznych znacznie lepsze aniżeli orne, które nie jest w stanie zapewnić rentowności przy stosunkowo wysokich nakładach, a małych i niepewnych plonach. Tak bardzo wątpliwa rentowność chłopskich gospodarstw górskich może być znacznie podniesiona, jeżeli się przejdzie z gospodarki polowej na wyłączne użytkowanie zielone. Nie dające się uniknąć wahania plonów z użytków zielonych mogą być bez trudności wyrównane przez odpowiednie rezerwy paszy nagromadzone w kiszonkach. Gospodarka na górskich glebach zwietrzelinowych ogólnie biorąc stoi jeszcze na bardzo niskim stopniu rozwoju. Jedynie nieliczne spotykane wyjątki, jak np. w Eijel, świadczą o tym, że ogromne rezerwy zarówno plonów, jak rentowności tkwiące w zagospodarowaniu użytków zielonych umożliwiają poprawę sytuacji górskich gospodarstw chłopskich. Użytkowanie zielone w naszych górach jest ogromnie utrudnione na skutek bardzo niedogodnych warunków komunikacyjnych w samym gospodarstwie, gdyż prawie wszędzie lokalizacja wsi wytwarza tak dalekie odległości użytków zielonych od podwórza, że ich intensywne użytkowanie, np. jako pastwisk przemiennych, jest niemożliwe.